Pardus 2009'un, 17 Temmuz 2009 tarihinde kararlı sürümünün çıkmasının ve Frescobaldi uygulamasının pisi paket depolarında yerini almasından sonra, kılavuzun bu bölümünden başlayarak artık sizlere "Frescobaldi" uygulamasını anlatmaya başlayacağız.
1 Ağustos 2009 tarihinde, "Özgürlük İçin - E-Dergi"nin 17. sayısı "Pardus 2009 - Özel Sayısı" başlığıyla yayımlandı. Bu sayıda, genel okuyucuya yönelik olarak "Frescobaldi" yazılımının genel bir tanıtımını içeren yazım yayınlandı.1
Bu yazıda, "Frescobaldi" yazılımına gelene kadar geçen süreci özetlemiştim. Bu noktadan başlayarak, tek dizekte yazılan bir notadan başlayarak, bu yazılım ile ilgili detayları farklı çalgı bileşimlerine kadar uzanan noktaya kadara taşımayı düşünmekteyim.
Aslına bakılırsa, LilyPond uygulamasının kullanımını anlatmaya devam edeceğiz. Fakat, LilyPond ile ilgili olarak en çok şikayet edilen detayın, bir grafik kullanıcı arayüzü (GUI - Graphical User Interface) olmayışının, Frescobaldi uygulaması ile bir nebze olsun azalacağını ümit etmek istesem de, bu konudaki yakınmanın devam edeceğini düşünüyorum.
Her ne yaparsanız yapınız, en zor detayın kişilerin alışkanlıklarını değiştirmeleri olduğunu gözlemliyorum. Finale, Sibelius gibi yazılımlar grafik arayüze sahip oldukları için, sonucu her ne olursa olsun bütün nota yazma programlarından bir grafik arayüze sahip olmaları bekleniyor.
Konuya bir de şu pencereden bakalım:dosyaadı.mus olacaktır.dosyaadı.sib olacaktır.dosyaadı.pdf ise, karşı bilgisayardaki arkadaşınız veya muhatabınızda eğer Acrobat Reader varsa hemen açacaktır. Eğer Acrobat Reader yoksa bile, bu dosyayı internet üzerinden indirip, bilgisayarına kurabilmesi bir kaç dakikayı alacaktır. Ayrıca, Acrobat Reader dışında, pdf dosyalarını açabilen başka yazılımlar da mevcuttur.LilyPond dosyaları oluşturabileceğiniz Frescobaldi yazılımını kullanarak, notanızı direkt olarak PDF dosya biçiminde oluşturabiliyorsunuz. Sonuca, kestirme yoldan ulaşıyorsunuz. Çünkü Sibelius veya Finale kullanarak oluşturduğunuz dosyayı Windows'ta bir de PDF'ye dönüştürmeniz için bir yazılım daha kurmanız ve kullanmanız gerekecektir. Bu kılavuz dosyaları "Ben halimden memnunum" diyenler için yazılmıyor zaten. Meraklısına hitap ediyor.
Bu kılavuzlarda, LilyPond kullanımını anlatmaya devam edeceğiz. LilyPond dosyalarını oluşturmak için ise FRESCOBALDİ kullanacağız sadece. Daha önceki bölümlerde LilyKDE kullanmaktaydık. Şimdi ise değişen tek şey ARAÇ oldu; o kadar.
Frescobaldi kurulumunu anlatmadan önce, daha önceki bölümlerde tekrar ettiğim bir detayı, burada yinelemek istiyorum.
Ben, bu kısmı okuyan okuyucunun bilgisayarına PARDUS 2009 kurmuş olduğunu; kurulum sonrası gelen KAPTAN'da sunulan seçeneklerden biri olan "katkı deposunu" da, paket depoları arasına eklemiş olduğunu farz ediyorum. PARDUS 2009 ile ilgili çok daha geniş bilgiye, Özgürlük İçin Topluluğu'nun E-Dergi'sinin 16.sayısından ulaşabilirsiniz.
Konsol, komutları girebileceğimiz, Win'deki MS-Dos komutlarına benzeyen bir yapıdadır. Konsola kestirme yoldan ulaşmanın yolu Yakuake kullanmaktır. Böylece F12 tuşuna bastığınızda, hızlıca konsol açılır. Aslına Yakuake fonda hep açık olan konsoldur.
"Menu>Uygulamalar>Sistem>Drop-down Terminal" ile yakuake başlatılır. F12'ye basılarak yakuake açılır. Artık, konsol komutu vermeye ve yazılımı konsoldan kurmaya hazırız.
Aşağıdaki komutları yazdıktan sonra ENTER tuşuna basıp, yazılımları kurmaya başlayabiliriz. ENTER tuşuna bastıktan sonra size bu yazılımı kurmak için ek paketler olduğu, bunları da kurmak isteyip istemediğiniz sorulacak; "evet" veya "hayır" seçeneklerinden birine seçmeniz istenecektir. Sizin sadece "e" harfine ve ardından ENTER tuşuna basmanız yeterli olacaktır.
sudo pisi it lilypond frescobaldi
Kurulumu böylece bitirmiş oluyoruz.
Aşağıdaki bölümde, bu kez Pardus 2009 işletim sistemine kurulmuş Frescobaldi yazılımını kullanarak yeni bir parça oluşturmaya başlayacağız.
Bu örneğimizde, bir Solfej parçasının notasını yazacağız.
Frescobaldi uygulaması açılır. Karşımızda, çalışma penceresi açılmış durumdadır. Menü'den LilyPond>Yeni Bir Esere Başla seçilir.
Bu seçim, karşımıza yeni bir pencere açar. Bu pencerede notanın yapısı ile ilgili ayarlar yapılır. İlk alt-pencerede yapacağımız ayarda, Başlık İsimleri ve Başlıklar yer almaktadır. Buradaki bilgiler doldurulur.
İkinci alt-pencere, Partiler başlığını taşımaktadır. Buradan, notayı yazacağımız çalgıyı seçebiliriz. Soldaki listede yer alan İnsan Sesi tıklanınca, altında detaylar açılmaktadır. Buradan, Detaylı Şarkı Notası seçilebilir. Seçim yapılıp, alttaki Ekle tıklanarak, sağdaki Partisyon penceresinde seçimin oraya eklendiği görülür.
Üçüncü alt-pencerede, dört adet bölme görülmektedir. Partisyon ayarları kısmında, parçanın tonu, ölçü birimi, önel ölçüsü, metronom numarası, hız belirteci; Genel Tercihler kısmında, orada yazılı seçenekler ve sayfa ebadı-boyutu; Çalgı isimleri kısmında, notanın sol tarafında gözüken çalgı isimlerinin olup olmayacağı, olacaksa nasıl olacağını seçme imkanı vardır. Biz herhangi bir özel çalgı veya ses için yazmadığımızdan dolayı, Çalgı İsimleri kutucuğundaki seçimi kaldırıyoruz. Notamızın temel ayarlarını yaptığımıza göre TAMAM düğmesine tıklıyor ve artık notalarımızı yazmaya odaklanıyoruz.
Yeni Bir Esere Başla penceresindeki gerekli alanları doldurduktan sonra, TAMAM düğmesine tıkladık. Karşımıza, girdiğimiz bilgiler doğrultusunda oluşturulmuş olan eser detaylarının kodları geldi.
Fakat, tam bu noktada unutmamamız gereken bir detay var. DOSYAYI KAYDETMEK.
Dosyamızı kaydetmek için, tüm yazılımlarda uyguladığımız yöntemi uyguluyoruz.
Menü<Dosya<Kaydet yolunu seçebileceğimiz gibi, Ctrl+S tuş kısayolu ile daha hızlı bir şekilde dosyamızı kaydedebiliriz. Dosyamızı istediğimiz bir yere kaydedebiliriz. Dosya adını verirken, Türkçe karakter kullanmamaya özen gösteriyoruz. Bu yüzden, dosyamıza f-ilk-ornek adını vererek kaydediyoruz. Sadece dosya adını yazmamız yeterli oluyor. Yazılım, dosya adının sonuna .ly eklemesini kendisi yapıyor.
"Notaları nasıl ve nereden gireceğiz?" sorusunun cevabı LilyPond Kılavuzu sayfalarında verilmiş idi. Ancak, burada tekrarlamakta fayda var. Dosyamızın olduğu çalışma penceremizde Müziği buradan gireceksiniz diyen bir yer var.
Bu satırın başına gelerek gireceğimiz notaları buradan girmeye başlayabiliriz. Orada yazan yazı, sadece yönlendirme amaçlıdır. Notaları girmeye başladıktan sonra, artık bu yazınının bir anlamı kalmayacaktır.
Şimdi sizlere, beşinci ekran görüntüsünde gördüğünüz dosyadaki kodların ne anlama geldiğini biraz açalım.
\version "2.12.2" (kullanmakta olduğunuz lilypond yazılımının sürüm numarası) \header (başlığı oluşturan metin dosyaları) \global (eserin tümünde etkili olan unsurlar-tonalite, ölçü birimi) \key g \major (parçamızın tonunun sol majör olduğunu gösteriyor) \time 4/4 (ölçümüzün dört dörtlük olduğunu gösteriyor) \score (burada, notada kullanılan dizeklerin özellikleri ile ilgili yapılanmayı görmekteyiz)
Yukarıda örneğini verdiğimiz kodlar ve tüm işaretler büyük bir düzen içinde çalışmaktadırlar. Çünkü, bilgisayarların aslında birer matematik işlemci olduğunu unutmamamız gerekiyor. Nasıl ki bir matematik formülünde bir karakteri yazmayı unutursanız formülün yapısında hatalar oluşacaksa, bilgisayar programcılığında da, bir karakteri yazmayı unutursanız, işleminiz hata verir. Ve verilen hatada da, neyin yanlış olduğu size bildirilir.
Artık notalarımızı girmeye başlayabiliriz. Ben bu notayı önce bildiğimiz nota kağıdına kurşun kalem kullanarak yazdım (besteledim). Ardından bu notayı temize çekme işlemini Frescobaldi ile yapmaktayım.
Solfej parçamız, aslında dikte veya deşifre parçası niteliğindedir. 8 ölçü uzunluğundadır. Bu notaların nasıl oluşturulduğunu gösterirken şöyle bir yöntem izleyeceğim: İkişer ölçülük gruplar halinde, önce kodu sonra da notayı göreceksiniz. Ardından parçanın tümünün önce kodunu ve sonra notasını göreceksiniz.
Kod:
g4 a b c | d4. c8 b4 r |
Nota:
Kod:
a4 c b d | e8 d c b a4 r |
Nota:
Kod:
g4 fis e4. d8 | c4 d e r |
Nota:
Kod:
fis4 e fis a | g8 a b a g4 r |
Nota:
Kod:
g4 a b c | d4. c8 b4 r | a4 c b d | e8 d c b a4 r | g4 fis e4. d8 | c4 d e r | fis4 e fis a | g8 a b a g4 r |
Nota:
Notanın LilyPond dosyasını indirip göz atmak isterseniz BURAYA; PDF dosyasını indirmek için ise BURAYA tıklayınız.
Evet, bu ilk örneğimizde LilyPond ve Frescobaldi yazılımlarının kurulumundan, ilk notamızı oluşturma aşamasına kadar olan kısmı görmüş olduk.
Notaları yazma aşamasında, Frescobaldi uygulamasından çıkmadan sonucu nasıl göreceğimizi ise, bir sonraki bölümde anlatacağız. Bu anlatıma, videolu bir görüntü eşlik edecek.
Aklınıza takılan sorulardan biri, "tüm bunları nasıl öğrendiğim" olabilir. Bunun cevabı çok basit: LilyPond belgelerini okuyarak.
Sonuç olarak sizlere tam bu noktada bir mesaj vermek isterim:
Bilgisayar kullanımında ve de özellikle bilgisayarda nota yazma programlarında kendi kendinize yetmenizin yolu, İngilizce el kitaplarını veya Help<Yardım dosyalarını okuyabilir ve anlayabilir düzeyde olmanızdır. Bu sadece LilyPond ve Frescobaldi için değil, Sibelius ve Finale için de geçerlidir.
Yeni bölümlerde görüşmek üzere. Her türlü teknik sorularınız için e-posta adresimi tekrar vermek isterim. serveracim@gmail.com
1. http://www.ozgurlukicin.com/e-dergi/
2. http://acim.name.tr/lp-dersler/ilkadimlar_KateLilyKDE.html
3. http://acim.name.tr/lp-dersler/notaolusturma-1.html
4. http://acim.name.tr/lp-dersler/notaolusturma-2.html
